Menu

KOMISJA SPECULUM BYZANTINUM

Dr Irina Tatarova kierownik Speculum Byzantinum

KIEROWNIK KOMISJI

dr Irina Tatarova

Urodziła się Leningradzie (Sankt-Petersburg) w ZSSR (Rosja). W 1990 roku ukończyła studia w Instytucie Teatru, Muzyki i Filmu (LGITMiK) w Leningradzie (obecnie Teatralny Uniwersytet w Sankt - Petersburgu) Została przyjęta na studia doktoranckie do Naukowo-Badawczego Instytutu Wiedzy o Sztuce w Leningradzie (tzw. były Zubowski), na Wydział Filmu. Przyszła rozprawa doktorska miała być poświęcona analizie kategorii czasu w filmach Andrzeja Wajdy i Andrieja Tarkowskiego. Po pierwszym roku studiów doktoranckich przyjechała do Polski na kilkumiesięczne stypendium, mające umożliwić zebranie materiałów do pracy doktorskiej. W tym samym roku podjęła zaproponowane przez Fundację Kultury Jana Pawła II studia na Papieskim Wydziale Teologicznym w Warszawie. W 1996 roku ukończyła PWT, broniąc pracy magisterskiej pod tytułem Koncepcja sztuki w dziełach Włodzimierza Sołowjowa. W 1997 roku rozpoczęła studia doktoranckie na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego (promotor – prof. dr hab. Wiesław Juszczak, Instytut Historii Sztuki). W czerwcu 2003 roku uzyskała tytuł doktora nauk humanistycznych broniąc rozprawę doktorską pt.
Ergo sum. Poszukiwania sensu istnienia w polskim i radzieckim filmie 1960-1990.

Od 1 stycznia 2004 r. jest adiunktem w Ośrodku Badań nad Tradycją Antyczną w Polsce i Europie Środkowowschodniej na Uniwersytecie Warszawskim (obecnie Instytut Badań Interdyscyplinarnych Artes Liberales). Korzystając z podwójnego wykształcenia, zajmuje się kulturą bizantyjską, dziejami tradycji bizantyjskiej, sztuką sakralną, należącą do tej szeroko pojętej tradycji oraz filmem, głównie filozoficzną analizą dzieł sztuki filmowej.

Najważniejsza publikacja:

Ergo sum. Poszukiwania sensu istnienia w polskim i radzieckim filmie 1960-1990”, Warszawa, 2004

Nagroda Fundacji im. Ks. Janusza St. Pasierba roku 2005 za książkę Ergo sum…

Zainteresowania pozanaukowe szczęśliwie są kontynuacją tych naukowych: organizacja podróży po krajach, gdzie pozostały zabytki, związane z bizantyjską tradycją, filmy tak zwane autorskie, literatura piękna, szczególnie poezja.



prof. dr hab. Barbara Dąb–Kalinowska
–konsultant naukowy Komisji

Profesor w Zakładzie Dziejów Myśli o Sztuce Instytutu Historii Sztuki UW. Głównym przedmiotem jej zainteresowań jest sztuka bizantyjska, ruska i rosyjska, a także teologia ikony. Ponadto zajmuje się zagadnieniami metodologii, historii kultury i dziejami myśli o sztuce, zwłaszcza Kościoła wschodnio-chrześcijańskiego.

Najważniejsze publikacje

Między Bizancjum a Zachodem. Ikony rosyjskie XVII-XIX w. (Warszawa 1990)

Ziemia-Piekło-Raj. Jak czytać obrazy religijne (Warszawa 1994)

Ikony i obrazy (Warszawa 2000)



prof. dr hab. Oktawiusz Jurewicz
–konsultant naukowy Komisji

Zainteresowania naukowe:

filologia klasyczna i bizantynistyka. Specjalizacja: język łaciński i język grecki (literatura, języki klasyczne, leksykografia oraz twórczość przekładowa z języka starogreckiego na polski). W badaniach nad literaturą antyczną interesowałem się poza artystyczną formą wypowiedzi stosunkiem tekstu do realnej rzeczywistości, w której żył autor antyczny i kwestią, w jaki sposób rzeczywistość świata przedstawionego była odwzorcowana w utworze. Dużo miejsca poświęciłem stosunkom językowym nad etymologią leksyki i jej porównaniom ze stanem słownictwa indoeuropejskiego. Moje studia uniwersyteckie przebiegały w sposób naturalny od czasów magisterium-na podstawie pracy „De breviloquentia Tacitina” 1950, poprzez doktorat, którego tematem była dysertacja „Niewolnicy w komediach Plauta”, 1958. Habilitowałem się z zakresu filologii bizantyńskiej na podstawie pracy „Andronik I. Komnen”, 1962. Odbyłem kilka staży naukowych na uniwersytetach w Belgradzie, Berlinie, Budapeszcie, Kolonii, Monachium, Moskwie i Paryżu. Dalsze etapy naukowe to profesura nadzwyczajna (1971), później-zwyczajna (1986). W tym czasie ogłosiłem drukiem kilka publikacji z zakresu mojej specjalności obejmujących w sumie około 100 prac , artykułów, książek wydanych w językach polskim, niemieckim i włoskim oraz szereg przekładów źródeł historycznych greckich na język ojczysty.

Poza normalnymi obowiązkami dydaktycznymi wykształciłem kilkunastu magistrów, byłem promotorem trzech doktorów nauk humanistycznych, recenzowałem 14 prac doktorskich różnych uniwersytetów i 6 prac habilitacyjnych. Oceniłem również ogólny dorobek naukowy 4 kandydatów, ubiegających się o tytuł naukowy profesora.

Będąc profesorem pełniłem szereg funkcji organizacyjnych jako dyrektor Instytutu Filologii Klasycznej UW (1971-1996), kierownik Zakładu Filologii Greckiej, Bizantyńskiej i Nowogreckiej w Instytucie Fil. Klas. (1963-1966), prodziekan i z kolei dziekan Wydziału Filologicznego UW (1966-1973). W latach 1973-1979 pracowałem na stanowisku profesora , professeur associe, Uniwersytetu Paris IV-Sorbonne i jednocześnie dyrektora Centre de Civilisation Polonaise tegoż Uniwersytetu; założyłem też i redagowałem czasopismo naukowe Les Cahiers Franco – Polonais (roczniki 1977-1983). W czasie wolnym pracowałem nad wydaniem w moim przekładzie źródeł grecko-bizantyńskich na język polski.

Uczestniczę w życiu naukowym ogólnopolskim jako członek zwyczajny Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, członek korespondent Polskiej Akademii Umiejętności, członek Polskiego Towarzystwa Filologicznego, członek i członek honorowy Komitetu Nauk o Kulturze Antycznej PAN, członek Komisji Bizantynologicznej KNoKA PAN i jej przewodniczący do 2000 r., obecnie członek honorowy, członek Towarzystwa Historycznego Mommsengesellschaft.

Najważniejsze publikacje:

Niewolnicy w komediach Plauta, Warszawa 1958;

Starożytni Grecy i Rzymianie w życiu prywatnym i państwowym /wespół z L.Winniczuk/, Warszawa 1968;

Andronik I. Komnen, Amsterdam 1970;

Język łaciński dla lektoratów szkół wyższych wespół z L.Winniczuk i J. Żuławską, Warszawa 1978, wydanie 24-te Warszawa 2003;

Horacy, Dzieła Wszystkie, t. I-II, Wrocław 1986-1988, wyd.drugie Warszawa 2000;

Historia Literatury Bizantyńskiej, Wrocław 1984, wyd. drugie Wrocław 2007;

Anna Komnena, Aleksjada, t.I-II, Wrocław 1969-1972, wyd. drugie Wrocław 2005;

Gramatyka historyczna języka greckiego, Warszawa 1992, wyd. drugie Warszawa 1999;

Słownik grecko-polski, t. I-II, Warszawa 2000-2001;

Encyklopedia Kultury Bizantyńskiej, Warszawa 2002;

Focjusz, Biblioteka, t. I-V, Warszawa 1986-1999, wyd. drugie Wrocław 2007.

Nagrody i wyróżnienia: 7 Nagród Rektora UW, 3 Nagrody Ministra za twórczość naukową i organizacyjną, Medal KEN , Grecki Złoty Krzyż Zasługi, Nagroda Wydawnictw Katolickich Feniks 2000 za Bibliotekę Focjusza / przekład z komentarzem filologiczno-historycznym . Zainteresowania pozanaukowe: Literatura francuska, indoeuropeistyka i samochodowe wycieczki krajoznawcze

prof. UKSW dr hab. Michał Janocha
–współpracownik Komisji

Kierownik Katedry Historii Kultury Kościołów Wschodnich w Instytucie Historii Sztuki UKSW

Urodził się 27 października 1959 roku w Warszawie. Absolwent Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Batorego w Warszawie. W latach 1978-1982 odbył studia historii sztuki w Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie, ukończone w 1983 roku dyplomem magistra teologii z wyróżnieniem na podstawie pracy Budowle sakralne projektu Władysława Pieńkowskiego z lat 1935-1982 napisanej na seminarium prof. dra hab. Andrzeja K. Olszewkiego.

W latach 1982-1987 studiował filozofię i teologię w Wyższym Metropolitalnym Seminarium Duchownym im. św. Jana Chrzciciela w Warszawie. W 1987 roku otrzymał święcenia kapłańskie.

W latach 1988-1990 pracował w Muzeum Archidiecezji Warszawskiej. Był komisarzem wystawy Missa in arte polona (IX-X.1993).

W 1989 został współzałożycielem miesięcznika społeczno-religijnego „Credo”, którego redaktorem był do 1999 (w latach 1989-1993 redaktorem naczelnym).

W 1992 roku rozpoczął pracę w Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie na stanowisku asystenta. W 1993 roku otrzymał tytuł doktora nauk humanistycznych w zakresie historii sztuki na podstawie pracy Ikonografia mszy świętej w średniowiecznej i nowożytnej sztuce polskiej napisanej na seminarium ks. prof. dra hab. Janusza St. Pasierba na ATK. W 1995 roku otrzymał stanowisko adiunkta przy Katedrze Historii Sztuki Nowożytnej. W roku 2002 obronił pracę habilitacyjną na UKSW na podstawie książki Ukraińskie i białoruskie ikony świąteczne w dawnej Rzeczypospolitej. Problem kanonu (Warszawa 2001). W 2004 roku został powołany na stanowisko profesora nadzwyczajnego przy Katedrze Historii Sztuki Bizantyńskiej i Postbizantyńskiej. W roku 2005 został kierownikiem Katedry Historii Kultury Chrześcijańskiego Wschodu.

Jest członkiem Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Rady Prymasowskiej Budowy Kościołów w Archidiecezji Warszawskiej, Komisji Architektoniczno-Artystycznej przy Kurii Metropolitalnej Warszawskiej oraz konsultorem Rady Episkopatu Polski do spraw Kultury. Od 2000 roku jest jurorem Fundacji im. Ks. Janusza Pasierba. Jest recenzentem 6 prac doktorskich.

W latach 1998-2001 uczestniczył z grupą studentów z Koła Naukowego Studentów Historii Sztuki UKSW jako opiekun naukowy w obozach inwentaryzacyjnych poświęconych zabytkom polskiego dziedzictwa kulturowego na Ukrainie (realizacja programu Ministerstwa Kultury oraz Wspólnoty Polskiej). Od 1992 roku organizuje coroczne 9-dniowe zimowe obozy naukowe związane z architekturą i sztuką cerkiewną Polski wschodniej oraz Słowacji Wschodniej. Od 2001 roku organizuje również 40-dniowe letnie obozy naukowe związane z dziedzictwem bizantyjsko-ruskim Europy Wschodniej i Południowej. Dotychczas odbyło się 15 obozów zimowych (m. in. cerkwie Białostocczyzny, Beskidu Niskiego, Chełmszczyzny, Sądecczyzny, rejonu Szarisza) oraz 6 letnich (Złoty Pierścień w Rosji 2001, Ukraina środkowa i Krym 2002, klasztory Rosji Północnej 2003, zabytki sakralne Mołdawii i Rumunii 2004, szlak cyrylometodiański-Bułgaria i Macedonia 2005, szlak wczesnochrześcijański i bizantyński Turcja 2006). W obozach uczestniczą studenci UKSW, UW i innych uczelni.

W latach 1990-1996 prowadził badania z zakresu ikonografii przedstawień liturgicznych w polskiej sztuce średniowiecznej i nowożytnej. W latach 1996-2000 kontynuował badania rozpoczęte przez ś.p. ks. prof. Janusza St. Pasierba dotyczące poloników artystycznych w zbiorach watykańskich. Od 1996 roku zajmuje się ikonografią malarstwa bizantyńsko-ruskiego ze szczególnym uwzględnieniem terenów dawnej Rzeczypospolitej oraz szeroko pojętą kulturą chrześcijańskiego wschodu i teologią kultury.

Stypendia naukowe: w 1996 w Paryżu i Meudon (stypendium UKSW), w 1997 w Watykanie (stypendium prof. K. Lanckorońskiej), w 1998 w Atenach (stypendium Ecole Française d’Athenes), w 1999 w Chevetogne (Belgia) oraz w 2003 w Bibliotheque Byzantine de College de France w Paryżu (stypendium Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej).

Dorobek naukowy: 4 książki (w tym jedna współautorska z ks. J. St. Pasierbem), 2 katalogi wystaw i 64 artykuły publikowane w polskich i zagranicznych czasopismach naukowych i pracach zbiorowych. Udział i prelekcje w 61 krajowych i zagranicznych konferencjach naukowych. Organizator dwóch wystaw muzealnych oraz siedmiu konferencji naukowych. Od 2003 roku współredaktor-wraz z prof. dr. hab. Waldemarem Delugą-czasopisma naukowego Series Byzantina. Studies on Byzantine and Postbyzantine Art. Laureat trzech nagród naukowych. Zajmuje się także popularyzacją sztuki (1 książka i 63 artykuły popularnonaukowe). Od 1993 współpracuje z Polskim Radiem i Telewizją (udział w ok. 55 programach), współautor scenariusza filmu dokumentalnego „Polski Rzym” (reż. Paweł Woldan 1998).

NAGRODY NAUKOWE

1. Nagroda Fundacji im. Ks. Janusza St. Pasierba roku 1999 za trzy publikacje z zakresu historii sztuki: książkę „Missa in arte polona”, artykuł „Ars longa – ars aeterna” oraz kontynuację i redakcję książki „Polonica artystyczne w zbiorach watykańskich” zainicjowaną i prowadzoną przez ks. Janusza St. Pasierba aż do jego śmierci.

2. Nagroda Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków „Conservator Ecclesiae” roku 2000 za książkę „Polonika artystyczne w zbiorach polskich” oraz za zasługi dla ochrony sztuki sakralnej.

3. Nagroda „Przeglądu Wschodniego”roku 2002 w kategorii autorów krajowych za książkę „Ukraińskie i białoruskie ikony świąteczne w dawnej Rzeczypospolitej. Problem kanonu”

.

Książki

1. Missa in arte polona. Ikonografia mszy świętej w średniowiecznej i nowożytnej sztuce polskiej, Warszawa: Krupski i s-ka 1998. (recenzja: T. Dziubecki, Barok. Historia- Literatura-Sztuka, VI/2 (12), 1999, s. 244-245).

2. Polonika artystyczne w zbiorach watykańskich (współautor: Janusz St. Pasirerb), Warszawa: Krupski i s-ka 2000. (recenzja: J. Wyleżyńska, Barok. HistoriaLiteratura-Sztuka, VIII/1 (13), 2000, s.316-319).

3. Ukraińskie i białoruskie ikony świąteczne w dawnej Rzeczypospolitej. Problem kanonu, Warszawa: Wydawnictwo Neriton 2001.

4. Kamedulskie Bielany, z serii Zeszyty Bielańskie, Warszawa: Bielany 2004

5. Ikony w Polsce. Od średniowiecza do współczesności, Warszawa: Arkady 2008.

Redakcja katalogów i organizacja wystaw

1. Missa in Arte. Msza Święta w średniowiecznej i nowożytnej sztuce polskiej. Katalog wystawy zorganizowanej pod patronatem Prymasa Polski oraz Ministra Kultury i Sztuki. Muzeum Archidiecezji Warszawskiej, wrzesień / październik 1993, Warszawa: Akces 1993. redakcja i wstęp

2. Kontemplacja oblicza Chrystusa. Ikona rosyjska i ukraińska od XVIII do pocz. XX w. Katalog wystawy zorganizowanej pod patronatem Prymasa Polski w Wyższym Metropolitalnym Seminarium Duchownym św. Jana Chrzciciela w Warszawie, 21 kwietnia – 12 maja 2002, Warszawa: OVO 2002. (redakcja, wstęp i opis części obiektów)


oraz kilkadziesiąt recenzji i artykułów



dr Aleksandra Sulikowska-Gąska
–współpracownik Komisji


Adiunkt w Zakładzie Dziejów Myśli o Sztuce Instytutu Historii Sztuki UW. Zajmuje się ruskim i rosyjskim malarstwem ikonowym, sztuką cerkiewną w państwie polsko-litewskim i w Rzeczypospolitej, problemami sztuki pogranicza Wschodu i Zachodu, a także kulturą staroobrzędowców. Pracuje również w Zbiorach Sztuki Wschodniochrześci­jańskiej Muzeum Narodowego w Warszawie


Najważniejsze publikacje

1.Ikony. Przedstawienia maryjne z kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie
(Warszawa 2004; współautorka i redaktorka)

2.Sacralia Ruthenica. Dzieła staroruskie bądź z Rusią związane z metalu i kamienia w Muzeum Narodowym w Krakowie i w Muzeum Narodowym w Warszawie
(z Mirosławem P. Krukiem i Marcinem Wołoszynem; Warszawa 2006)

3.Spory o ikony na Rusi w XV i XVI wieku (Warszawa 2007).